Plagiaat in Postzegels

  
     
 
Het ontwerpen en uitgeven van postzegels was in het verleden een langdurig proces. Na de aanvraag en de goedkeuring voor een postzegel werd een kunstenaar gezocht om de zegel te ontwerpen. Dan volgden meestal langdurige besprekingen over voorstellingen, kleuren, en drukprocedé voordat de drukker aan een proefdruk kon beginnen.
Het is dan ook bijna logisch dat sommige postadministraties overgingen  (en misschien tegenwoordig nog wel overgaan?) op het plegen van plagiaat, d.w.z. het overnemen van reeds bestaande ontwerpen.
Hieronder een aantal significante voorbeelden.
  
     


PennyBlack Engeland 1840

Het begint al meteen na het uitkomen van de eerste postzegel ter wereld, de "black penny" van Engeland.

De wereldberoemde "Blauwe Mauritius" uit 1847 is in feite een nageäapt ontwerp van de Engelse postzegel van 1840.
 


Blauwe Mauritius, Mauritius 1847


De Franse Ceres, 1849

Hetzelfde geldt voor de uitgifte van Corrientes (tegenwoordig een deel van Argentinië), waarbij de eerste Franse postzegel van 1849 met de godin Ceres werd nagetekend.


Het ontwerp van die Ceres inspireerde overigens veel landen om iets soortgelijks te maken: Spanje (1855) met een portret van koningin Isabella II, Griekenland (1861) met een afbeelding van de god Hermes en Roemenië (1872) vulde de zegel met een portret van prins Karel.
 


Corrientes, 1856
     
 

 
 

Spanje flikte het kunstje opnieuw in 1872 toen ze het ontwerp van een onschuldig zegeltje van de oude Duitse staat Braunschweig uit 1857 overnamen.
Het is niet precies hetzelfde, maar toch te veel gelijkend om van een toeval te spreken (afbeeldingen hierboven).

  
 
 

Spanje kon er wel wat van, want in 1870 had men een briefkaart uitgegeven (Tarjeta Postal) met daarop een postzegel die wel erg veel lijkt op de in 1869 uitgegeven Belgische frankeerzegels "Liggende leeuw met Wapenschild" (catalogus OCB 26-29).
 

  
 


USA, portzegel 1879

 De Amerikaanse portzegels uit 1879 werden meerdere malen geplagieerd:

Mexico (1882), New-South-Wales (1891) en Australië (1902).

Hierbij als voorbeeld de zegel van New South Wales (N.S.W.)
De "U" van de Amerikaanse zegel is bij New South Wales vervangen door een kanguru, de "S" is vervangen door een zwaan(?) of emoe(?).
 


New South Wales, 1891


Newfoundland 1890

 Een ander interessant geval is het volgende.

In 1890 verscheen een mooie zegel in Newfoundland, een Engelse kolonie in die tijd, met het portret van Koningin Victoria.
Acht jaar later, in 1898, gaf Uruguay een postzegel uit met een allegorische voorstelling van "Vrijheid".
Maar als men deze twee zegels naast elkaar beziet, kan men ook hier toch niet van toeval spreken. Let vooral op het borstbeeld en de frankeerwaarden "three cents" versus "mile simos".


Uruguay, 1898
 


Noorwegen, 1872

 De verzamelaars van Kreta kennen natuurlijk de zegels uit 1901, een eenvoudig ontwerp met posthoorn, kroon, gevleugelde wagenwielen en cijfer.
Maar dit ontwerp was wel een getrouwe kopie van de beroemde posthoorn-serie van Noorwegen.


Het ontwerp van de Noorse postzegel "Posthoorn" is van Andreas Friedrich Wilhelm von Hanno. Hanno was toen een bekende architect die verscheidene gebouwen in Oslo heeft ontworpen.
De nieuwe serie postzegels ging van start op de Kerstdag van 1871. Dit ontwerp wordt nog steeds toegepast, zij het met wat veranderingen in details en in druktechniek, en is daardoor de langstlopende postzegelserie ter wereld.
 


Kreta, 1901
 
 

Maar het meest onbeschaamde voorbeeld van plagiaat was wel de 10-centavo expresszegel van de Dominicaanse Republiek uit 1925, die werd nagetekend van de Amerikaanse 10-cent "Special Delivery" uit 1922.


De plaatsing van de teksten, het zegelbeeld met o.a. de voet van de express-besteller op de stoep en zijn motorfiets zijn tot in de kleinste details overgenomen.
 

  
 
  Het zal duidelijk zijn dat de hierboven gegeven voorbeelden zich hebben afgespeeld in de beginperiode van het postzegeltijdperk. Dat is niet zo vreemd omdat er nog weinig ervaring was in het ontwerpen van die kleine drukwerkjes. Ook de druktechniek stond nog in de kinderschoenen en, zoals al eerder gesteld, het is gemakkelijker te kopiëren dan zelf te ontwerpen.  Maar het mag niet!
 		  
 
 

Plagiaat (v.Lat. plagium = roof)
is het nabootsen van werk van een ander
met het oogmerk
dit voor eigen oorspronkelijk werk te laten doorgaan.

  
 
 
  Het zijn niet alleen officiële postadministraties die zich aan plagiaat schuldig hebben gemaakt. Ook Stadsdiensten en Lokale post weten er weg mee. Hier 2 voorbeelden.  
 


Zwitserland, Zittende Helvetia, 1854

 Aan het einde van de 19e eeuw waren er heel wat lokale postbedrijfjes actief in Duitsland. Een bekende firma was die van W.Krantz in Hamburg, die een ware stortvloed van namaakzegels heeft uitgegeven in de periode 1886-1900.
De firma presenteerde zich onder de naam Hamonia.


De postzegels van Zwitserland met de "Zittende Helvetia" uit 1854 werden door Krantz nagetekend en gedrukt op gekleurd papier.


Plakzegel van Krantz


Zemstwo-zegel
Het ontwerp van een aantal Zemstwo-zegels (die gebruikt werden door lokale postdiensten in Rusland) werd door Kranz veelvuldig gebruikt.

 


Plakzegel van Krantz
 


Stadspost Leeuwarden, 1985

 Tot slot nog een voorbeeld uit eigen land.
De Stadspost Leeuwarden gaf in 1985 een serie zegels uit ter gelegenheid van de "1e Friese Elfstedentocht voor beroepsrenners". Maar het ontwerp was wel duidelijk gebaseerd op een zegel van de Franse Gebieden Afars en Issas in het kader van de Olympische Spelen van Montreal in 1976.
 


Afars et Issas, 1976
 
  Conclusie
Het plegen van plagiaat is waarschijnlijk van alle tijden. Er zijn immers zoveel postzegels verschenen dat niemand meer weet welke afbeeldingen of ontwerpen er zijn gebruikt.
Mochten er nog meer vormen van plagiaat bekend worden, wil ik ze graag opnemen in dit overzicht.

Toon Oomens, juli 2010                                                                                                                                                                                                          HOME

  
 
  Bronnen en Referenties  
  1. James Mackay, "Het Groot Guinness Postzegel Boek", 1982
2. Jan van Tellingen: http://www.postzegelblog.nl/2010/07/13/plagiaat-in-de-postzegelwereld-%e2%80%a6-of-bestaat-dat-niet/
3. Krantz: http://www.philateria.com/html/w__krantz_zemstvo.html
4. Mauritius: http://www.filavaria.nl/mauritius.htm
5. Corrientes: http://www.filavaria.nl/corrientes.htm
6. Diverse Catalogi
7. Diverse Websites